Đối với đồ uống được phân loại là thực phẩm và bao bì thuộc phạm vi quy định, doanh nghiệp sản xuất hoặc nhập khẩu cần rà soát trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) trước khi đưa sản phẩm ra thị trường Việt Nam. Đây không phải là câu chuyện chỉ của một loại chai hay một loại lon; doanh nghiệp cần nhìn toàn bộ hệ thống bao bì, vai trò pháp lý và dữ liệu của từng SKU.
Để đối chiếu tổng thể phạm vi áp dụng, nhóm bao bì, tỷ lệ tái chế, Fs và phương án thực hiện, xem hướng dẫn EPR bao bì 2026.
Chai PET, lon nhôm, hộp giấy nhiều lớp, chai thủy tinh, nắp, nhãn, màng co và thùng bao bì ngoài đều là những ví dụ quen thuộc trong ngành đồ uống. Tuy nhiên, ví dụ thương mại không thay thế cho việc phân loại pháp lý. Nghĩa vụ cụ thể cần được xác định theo cấu tạo thực tế của bao bì, chủ thể chịu trách nhiệm, phương thức sản xuất hoặc nhập khẩu và phụ lục hiện hành.
6 điều doanh nghiệp đồ uống cần rà soát ngay
- EPR trong ngành đồ uống tập trung vào bao bì thương phẩm, không phải bản thân đồ uống.
- Bao bì trực tiếp và bao bì ngoài cần được rà soát; không nên tự động xếp mọi vật tư logistics vào phạm vi EPR.
- Không có một tỷ lệ chung cho toàn bộ bao bì đồ uống; việc phân loại cần dựa trên vật liệu và cấu tạo thực tế.
- Chủ thể chịu trách nhiệm có thể là bên chịu trách nhiệm ghi nhãn, bên đặt gia công hoặc chủ thể liên quan trong nhập khẩu ủy thác.
- Dữ liệu SKU, vật liệu, khối lượng, lượng đưa ra thị trường và chứng từ nguồn là nền tảng để thực hiện đúng.
- Phương án tái chế cần được đánh giá cùng lúc về tính pháp lý, khả năng truy xuất dữ liệu và cơ chế nghiệm thu.
1. EPR bao bì đồ uống là gì?
Luật An toàn thực phẩm xác định thực phẩm là sản phẩm con người ăn, uống. Vì vậy, với đồ uống dành cho người tiêu dùng, doanh nghiệp nên bắt đầu bằng việc xác định sản phẩm và bao bì có thuộc phạm vi áp dụng hay không. Theo Nghị định 110/2026/NĐ-CP, bao bì thương phẩm gồm bao bì trực tiếp và bao bì ngoài của sản phẩm thuộc nhóm được quy định cần được xem xét khi đưa ra thị trường Việt Nam.
Điểm quan trọng là không nên kết luận rằng mọi bao bì đồ uống đều có cùng nghĩa vụ. Một chai, lon hoặc hộp cụ thể cần được đối chiếu theo vật liệu, cấu tạo, tình trạng sử dụng và phụ lục hiện hành.
2. Những loại bao bì đồ uống thường cần đưa vào danh mục rà soát
Trong vận hành thực tế, doanh nghiệp thường gặp chai nhựa, lon kim loại, chai thủy tinh, hộp giấy nhiều lớp, nắp, nhãn, màng co và bao bì ngoài. Các ví dụ này giúp xây dựng danh mục làm việc, nhưng không phải là kết luận pháp lý về nhóm EPR.
Doanh nghiệp nên lập một bảng cho từng SKU và ghi nhận:
- Tên sản phẩm, nhãn hàng và dung tích;
- Cấu tạo bao bì và vật liệu của từng thành phần;
- Khối lượng từng cấu phần và tổng khối lượng bao bì;
- Số lượng hoặc khối lượng sản phẩm đưa ra thị trường Việt Nam;
- Vai trò của doanh nghiệp trong sản xuất, gia công, ghi nhãn hoặc nhập khẩu;
- Nguồn dữ liệu: bản vẽ kỹ thuật, thông số nhà cung cấp, hóa đơn, hợp đồng và chứng từ liên quan.
3. Ai chịu trách nhiệm khi có gia công, OEM hoặc nhập khẩu ủy thác?
Ngành đồ uống có nhiều mô hình co-packing, sản xuất gia công và nhập khẩu ủy thác. Do đó, không nên mặc định nhà máy trực tiếp đóng chai là chủ thể duy nhất phải thực hiện EPR.
- Nếu một nhãn hiệu được sản xuất ở nhiều cơ sở, cần rà chủ thể chịu trách nhiệm ghi nhãn hàng hóa.
- Nếu doanh nghiệp chỉ là bên nhận gia công, bên đặt gia công cần được xem xét trước.
- Với nhập khẩu ủy thác, cần xác định đúng chủ thể chịu trách nhiệm về ghi nhãn và hợp đồng liên quan.
Bước này nên được chốt trước khi bắt đầu tính khối lượng. Nếu sai chủ thể, toàn bộ dữ liệu, phương án thực hiện và hồ sơ phía sau có thể phải làm lại.
4. Một chai đồ uống có nhiều vật liệu: chuẩn bị dữ liệu thế nào?
Một SKU đồ uống có thể gồm thân chai, nắp, nhãn, màng co và bao bì ngoài. Không nên mặc định các thành phần này luôn được tính gộp hoặc luôn được tách riêng. Thông tư 24/2026/TT-BNNMT có hướng dẫn về kê khai bao bì có nhiều vật liệu; doanh nghiệp cần áp dụng đúng hướng dẫn trên cấu tạo bao bì thực tế.
Nếu Packaging BOM xác định nắp là PP cứng, doanh nghiệp nên đối chiếu riêng hướng dẫn EPR bao bì PP cứng thay vì mặc định toàn bộ SKU chỉ theo vật liệu của thân chai.
Tương tự, nếu nhãn hoặc màng co thuộc nhóm nhựa mềm, cần rà soát theo hướng dẫn EPR bao bì nhựa mềm dựa trên cấu tạo thực tế.
Cách làm an toàn là lưu dữ liệu chi tiết ngay từ đầu: SKU → cấu tạo → vật liệu → khối lượng từng cấu phần → tổng khối lượng → lượng đưa ra thị trường → nhóm EPR dự kiến → chứng từ nguồn. Dữ liệu tốt sẽ giúp doanh nghiệp kiểm tra, đối soát và cập nhật nhanh khi thay đổi thiết kế chai, nhà cung cấp hoặc sản lượng.
5. Bao bì thủy tinh quay vòng cần lưu ý gì?
Với chai thủy tinh có mô hình thu hồi hoặc quay vòng, doanh nghiệp nên tách riêng dữ liệu luồng bao bì: số lượng đưa ra thị trường, tỷ lệ thu hồi thực tế, số lần tái sử dụng, điều kiện kiểm soát chất lượng và chứng từ vận hành. Dữ liệu này hữu ích cho việc đánh giá mô hình tuần hoàn, nhưng bản thân việc sử dụng chai quay vòng không tự động tạo ra một kết luận về miễn trừ hay nghĩa vụ EPR.
6. Chọn phương án thực hiện: cần nhìn xa hơn chi phí
Sau khi xác định phạm vi và dữ liệu bao bì, doanh nghiệp có thể đánh giá các cách thức được quy định như tự tổ chức tái chế, ký hợp đồng với đơn vị tái chế phù hợp, ủy quyền cho tổ chức trách nhiệm tái chế (PRO), kết hợp các cách thức theo quy định hoặc lựa chọn cơ chế đóng góp tài chính phù hợp.
Khi đánh giá đối tác, doanh nghiệp nên kiểm tra giấy phép môi trường phù hợp, năng lực xử lý theo quy cách cần thiết, cơ chế nghiệm thu, hồ sơ chứng minh và khả năng truy xuất dữ liệu. Không nên đồng nhất mức Fs theo quy định với giá dịch vụ của bất kỳ đơn vị tư vấn, thu gom hoặc tái chế nào.
7. Những sai lầm thường gặp trong ngành đồ uống
- Dùng tên gọi “chai PET”, “lon nhôm” hoặc “hộp giấy” để tự kết luận nhóm pháp lý mà không kiểm tra cấu tạo thực tế.
- Chỉ tính thân chai hoặc thân lon, bỏ qua việc rà soát nắp, nhãn, màng co và bao bì ngoài.
- Gộp toàn bộ vật tư vận chuyển vào EPR hoặc loại bỏ toàn bộ bao bì ngoài mà không đánh giá bản chất bao bì thương phẩm.
- Gán trách nhiệm cho nhà máy mà chưa xem xét nhãn hiệu, gia công và nhập khẩu ủy thác.
- Dùng số liệu tỷ lệ, Fs, hạn kê khai hoặc công thức từ tài liệu cũ chưa được đối chiếu với phụ lục hiện hành.
- Chọn đối tác tái chế chỉ theo báo giá mà chưa kiểm tra tính pháp lý và chứng từ đối soát.
8. Lộ trình 6 bước để bắt đầu
- Xác định chủ thể chịu trách nhiệm: rà thương hiệu, ghi nhãn, gia công và nhập khẩu.
- Lập Packaging Master Data: chuẩn hóa danh mục SKU và dữ liệu bao bì.
- Kiểm tra cấu tạo bao bì: thu thập thông số từ nhà cung cấp, mẫu kỹ thuật và bộ phận sản xuất.
- Đối chiếu phụ lục hiện hành: xác định nhóm, phương thức kê khai và hồ sơ cần chuẩn bị.
- Đánh giá phương án thực hiện: so sánh khả năng tự tổ chức, recycler, PRO và cơ chế tài chính theo quy định.
- Thiết lập kiểm soát định kỳ: cập nhật khi thay đổi thiết kế bao bì, SKU, sản lượng hoặc đối tác.
Câu hỏi thường gặp
Mọi bao bì đồ uống có phải thực hiện EPR không?
Không nên kết luận theo một câu trả lời chung. Doanh nghiệp cần xem đồ uống có được phân loại là thực phẩm hay không, bao bì có thuộc phạm vi áp dụng hay không, ai là chủ thể chịu trách nhiệm và có trường hợp loại trừ hoặc miễn trừ nào không.
Chai PET, lon nhôm, hộp giấy nhiều lớp và chai thủy tinh có thể đưa vào bài toán EPR không?
Đây là các ví dụ phổ biến trong ngành đồ uống. Tuy nhiên, doanh nghiệp cần đối chiếu cấu tạo và phụ lục hiện hành trước khi xác định cách phân loại và kê khai cho từng trường hợp.
Nắp và nhãn có phải kê khai riêng không?
Không nên tự mặc định. Cần lưu dữ liệu cấu tạo bao bì và đối chiếu hướng dẫn kê khai bao bì nhiều vật liệu trong Thông tư 24/2026/TT-BNNMT.
GRAC có thể hỗ trợ gì cho doanh nghiệp đồ uống?
GRAC có thể hỗ trợ rà soát danh mục SKU, chuẩn hóa dữ liệu bao bì, xây dựng phương án EPR, kết nối thu gom – tái chế, thiết lập truy xuất và cơ chế đối soát dữ liệu.
Bắt đầu từ dữ liệu có thể kiểm chứng
Đối với ngành đồ uống, chất lượng dữ liệu bao bì quyết định chất lượng phương án EPR. Khi doanh nghiệp nắm được cấu tạo, khối lượng, luồng hàng hóa và vai trò pháp lý của từng SKU, việc lựa chọn phương án thực hiện sẽ chủ động và có cơ sở hơn.
Nếu doanh nghiệp chưa chắc phạm vi SKU, vật liệu hoặc vai trò pháp lý, có thể bắt đầu bằng đánh giá nghĩa vụ EPR trước khi lựa chọn phương án thực hiện.
GRAC đồng hành cùng doanh nghiệp đồ uống trong rà soát nghĩa vụ, chuẩn hóa dữ liệu, xây dựng phương án và tổ chức thực hiện EPR có truy xuất. Liên hệ GRAC để được tư vấn hoặc tham khảo công cụ hỗ trợ tính EPR 2026.
Nguồn tham khảo
- Luật An toàn thực phẩm.
- Nghị định 110/2026/NĐ-CP.
- Thông tư 24/2026/TT-BNNMT.
- Hướng dẫn đối tượng thực hiện trách nhiệm tái chế sản phẩm, bao bì.
Lưu ý: Bài viết có tính tham khảo. Nghĩa vụ cụ thể cần được đối chiếu theo sản phẩm, bao bì, doanh thu, phương thức sản xuất hoặc nhập khẩu và hồ sơ của từng doanh nghiệp.
